Quốc tịch Úc có bằng cách nào? Bốn cửa từ lúc chào đời tới nhập tịch

Quốc tịch Úc có bốn cửa: sinh ra ở Úc khi cha hoặc mẹ là công dân hay thường trú nhân, sinh ở nước ngoài có cha/mẹ là công dân (đăng ký theo huyết thống), được nhận làm con nuôi theo thủ tục quốc tế, và nhập tịch (Úc gọi là "trao quốc tịch") sau 4 năm cư trú hợp pháp, trong đó ít nhất 1 năm là thường trú nhân. Úc cho giữ song tịch từ ngày 04/04/2002, nên người Việt nhập tịch Úc không phải bỏ quốc tịch Việt Nam. Ngoài bốn cửa chính còn một lối ít người biết: trẻ sinh ở Úc sống liên tục ở Úc tới năm 10 tuổi thì tự động thành công dân, bất kể cha mẹ mang diện gì.

Cửa thứ nhất: sinh ra ở Úc

Trẻ sinh ở Úc chỉ tự động là công dân Úc nếu lúc sinh, cha hoặc mẹ là công dân Úc hoặc thường trú nhân. Trước ngày 20/08/1986, Úc theo nguyên tắc nơi sinh như Mỹ; Quốc hội Úc sửa luật vì lo ngại người đến tạm thời sinh con để giữ chân. Vì vậy, cặp vợ chồng Việt đang mang thị thực du học (subclass 500) hay thị thực tay nghề tạm thời sinh con ở Melbourne thì con chưa phải công dân, con mang quốc tịch Việt Nam và cần xin thị thực theo diện của cha mẹ.

Lối ra nằm ở quy tắc 10 năm: trẻ sinh ở Úc, sống ở Úc phần lớn thời gian trong 10 năm đầu đời, thì vào ngày sinh nhật thứ 10 trở thành công dân Úc, kể cả khi cha mẹ đã hết thị thực. Đứa trẻ vẫn phải nộp đơn xin giấy chứng nhận để có giấy tờ. Đây là quy định nhân đạo cho trẻ lớn lên ở Úc, không phải một chiến lược định cư; cha mẹ vẫn có thể bị yêu cầu rời đi.

Cửa thứ hai: huyết thống, cho con sinh ở nước ngoài

Con của công dân Úc sinh ở nước ngoài không tự động có quốc tịch Úc mà phải đăng ký (citizenship by descent) qua Bộ Nội vụ Úc. Nếu cha/mẹ chính họ cũng là công dân theo huyết thống, họ phải chứng minh đã từng sống hợp pháp ở Úc tổng cộng ít nhất 2 năm trước khi nộp đơn cho con. Quy định này chặn việc quốc tịch truyền mãi qua nhiều thế hệ sống ngoài nước Úc.

Với gia đình Việt kiều Úc về Việt Nam làm việc, điểm đáng nhớ là: con sinh ở Hà Nội hay TP.HCM có cha mẹ là Việt kiều Úc vẫn còn quốc tịch Việt Nam, thì con có quốc tịch Việt Nam ngay theo luật Việt Nam và có thể thêm quốc tịch Úc qua đăng ký. Hãy làm khai sinh Việt Nam trước, rồi mới nộp hồ sơ huyết thống với Úc, để tên và ngày sinh trên hai bộ giấy khớp nhau.

Cửa thứ ba: con nuôi

Trẻ được công dân Úc nhận nuôi ở nước ngoài theo Công ước La Hay về con nuôi, hoặc theo thoả thuận song phương, có thể xin quốc tịch Úc trực tiếp mà không cần đi qua thị thực con nuôi. Việt Nam là thành viên Công ước La Hay về con nuôi, nên hồ sơ nhận nuôi trẻ Việt đi qua cơ quan con nuôi trung ương của cả hai nước.

Cửa thứ tư: nhập tịch — điều kiện đọc cho đúng

Sau khi được chấp thuận, bạn chỉ thực sự là công dân Úc vào ngày đọc lời hứa công dân tại buổi lễ, thường do hội đồng thành phố nơi bạn sống tổ chức. Trẻ dưới 16 tuổi có thể đứng chung đơn với cha/mẹ.

Một điểm mới từ ngày 01/07/2023: công dân New Zealand sống ở Úc từ 4 năm trở lên được đi thẳng tới quốc tịch Úc mà không cần qua thường trú. Người Việt đã nhập tịch New Zealand có thể tận dụng lối này.

Hôn nhân có tạo cửa riêng không?

Không. Úc không có diện nhập tịch rút gọn cho vợ/chồng công dân. Hôn nhân mở ra thị thực vợ/chồng (subclass 820/801 trong nước hoặc 309/100 ngoài nước), dẫn tới thường trú, rồi bạn vẫn đếm 4 năm như mọi người. Điểm khác duy nhất là luật cho cơ quan di trú quyền tính một phần thời gian vợ/chồng công dân sống ở nước ngoài cùng nhau, trong một số trường hợp hẹp.

Giá trị hộ chiếu Úc và so với Việt Nam

Hộ chiếu Úc thuộc nhóm đầu thế giới về số điểm đến miễn thị thực, được vào Mỹ bằng ESTA, sống và làm việc không cần thị thực ở New Zealand nhờ thoả thuận đi lại xuyên Tasman. Với người Việt, quyền nặng ký nhất của quốc tịch Úc là bảo lãnh cha mẹ, không bị trục xuất, và được vay học phí đại học theo chế độ công dân cho con.

Những sai lầm thường gặp

• Tính nhầm ngày vắng mặt: đếm cả ngày đi và ngày về như ngày vắng. Hãy xin bản ghi xuất nhập cảnh từ Bộ Nội vụ Úc để đếm chính xác, đừng dựa vào trí nhớ.
• Nhập tịch rồi quên khai sinh Việt Nam cho con: con sinh ở Úc của hai công dân Việt Nam gốc vẫn là công dân Việt Nam; thiếu giấy tờ thì sau này làm hộ chiếu Việt Nam, thừa kế nhà đất mất nhiều thời gian.
• Nghĩ có quốc tịch Úc là vào Việt Nam như người Việt: dùng hộ chiếu Úc thì phải có thị thực hoặc giấy miễn thị thực. Muốn đi như công dân Việt Nam, hãy giữ hộ chiếu Việt Nam còn hạn.

Năm con đường có quốc tịch và khác biệt pháp lý giữa chúng được trình bày chung trong chuyên mục Có quốc tịch bằng cách nào.

Câu hỏi thường gặp