Nhật Bản không chấp nhận song tịch ở người trưởng thành: muốn nhập quốc tịch Nhật, bạn phải không có quốc tịch nào khác hoặc mất quốc tịch cũ khi nhận quốc tịch Nhật. Vì luật Quốc tịch Việt Nam không tự tước quốc tịch khi bạn nhập tịch nước khác, người Việt phải chủ động xin thôi quốc tịch Việt Nam và được Chủ tịch nước cho phép. Hai bộ thủ tục này chạy song song ở hai nước, và cách sắp thứ tự giữa chúng quyết định bạn có phải trải qua một khoảng thời gian không mang quốc tịch nào hay không.
- Luật Quốc tịch Nhật năm 1950; từ năm 1985 truyền quốc tịch qua cả cha lẫn mẹ.
- Nhập tịch: 5 năm có địa chỉ ở Nhật, từ 18 tuổi, tư cách tốt, tự lập kinh tế, mất quốc tịch cũ.
- Vợ/chồng người Nhật: 3 năm cư trú, hoặc kết hôn 3 năm và cư trú 1 năm.
- Người Nhật tự nguyện nhận quốc tịch nước khác thì tự động mất quốc tịch Nhật.
- Người Việt là nhóm người nước ngoài đông thứ hai ở Nhật, sau người Trung Quốc.
Hồ sơ quốc tịch Nhật: những cửa chính
| Cửa | Điều kiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Huyết thống | Cha hoặc mẹ là người Nhật lúc sinh | Sinh ở nước theo nơi sinh (như Mỹ) phải bảo lưu quốc tịch Nhật khi khai sinh trong 3 tháng, nếu không sẽ mất |
| Sinh ở Nhật | Chỉ khi cha mẹ không rõ hoặc không quốc tịch | Con của hai người Việt sinh ở Nhật mang quốc tịch Việt Nam |
| Nhập tịch thông thường | 5 năm, 18 tuổi, đạo đức, thu nhập, mất quốc tịch cũ | Bộ trưởng Tư pháp cho phép, quyền xét rộng |
| Vợ/chồng người Nhật | 3 năm cư trú, hoặc kết hôn 3 năm + 1 năm cư trú | Vẫn phải mất quốc tịch cũ |
| Con của người Nhật | Cư trú ngắn hơn, thủ tục đơn giản hơn | Dành cho con không có quốc tịch Nhật từ khi sinh |
Người mang hai quốc tịch từ nhỏ, như con của cha Nhật mẹ Việt, phải chọn một quốc tịch trước tuổi 20 nếu có hai quốc tịch trước 18 tuổi, hoặc trong vòng 2 năm nếu có sau tuổi 18. Trên thực tế, chính phủ Nhật hiếm khi cưỡng chế, nhưng nghĩa vụ chọn vẫn nằm trong luật.
Vì sao Nhật giữ nguyên tắc một quốc tịch chặt đến vậy?
Vì Nhật coi quốc tịch gắn liền với hộ tịch gia đình (koseki), và mỗi người chỉ thuộc về một nhà nước. Khi nhập tịch, bạn được lập một sổ hộ tịch Nhật, chọn họ tên mới viết bằng chữ Hán, chữ katakana hoặc chữ hiragana. Hệ thống này không có chỗ cho một tư cách công dân thứ hai. Toà án Nhật cũng đã bác các vụ kiện đòi bỏ quy định tự động mất quốc tịch khi nhận quốc tịch nước khác.
Nghịch lý ít người biết: nhập tịch Nhật chỉ cần 5 năm, trong khi thường trú vĩnh viễn thường đòi khoảng 10 năm cư trú, trừ diện nhân lực chất lượng cao hay vợ/chồng người Nhật. Nhiều người Việt vì vậy cân nhắc nhập tịch sớm hơn thường trú. Luật sửa năm 2024 còn cho phép thu hồi thường trú với người cố ý không nộp thuế, bảo hiểm xã hội, làm thường trú bớt "vĩnh viễn" hơn trước.
Phía Việt Nam: luật nói gì về thôi quốc tịch?
Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, sửa đổi năm 2014 và năm 2025, cho công dân xin thôi quốc tịch khi có lý do chính đáng, quyết định thuộc Chủ tịch nước. Người xin thôi để nhập quốc tịch nước ngoài thường nộp kèm giấy tờ chứng minh đang xin nhập quốc tịch nước đó. Luật nêu các trường hợp chưa được thôi hoặc không được thôi:
- Đang nợ thuế với nhà nước, đang có nghĩa vụ tài sản với cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam.
- Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa chấp hành xong bản án.
- Việc thôi quốc tịch làm phương hại lợi ích quốc gia.
- Cán bộ, công chức, người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang không được thôi.
Người Việt ở Nhật nộp hồ sơ thôi tại Đại sứ quán Việt Nam ở Tokyo hoặc Tổng lãnh sự quán ở Osaka, Fukuoka. Hồ sơ đi qua Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, trình Chủ tịch nước; tổng thời gian thường tính bằng nhiều tháng. Quy định chi tiết của nhà nước Việt Nam được tổng hợp ở chuyên mục Luật quốc tịch Việt Nam.
Thứ tự thủ tục để không bị "hở"
- Tư vấn sơ bộ tại Cục Pháp vụ (Hōmukyoku) nơi bạn ở: cán bộ xem bạn có đủ điều kiện, liệt kê giấy tờ cần nộp.
- Nộp hồ sơ nhập tịch, gồm giấy khai sinh, hộ khẩu cũ hoặc giấy xác nhận cư trú Việt Nam, giấy tờ thuế, lương, có bản dịch tiếng Nhật.
- Phỏng vấn với cán bộ Cục Pháp vụ, có thể có kiểm tra tiếng Nhật đọc viết cơ bản, thăm nhà hoặc hỏi người quen.
- Khi Cục Pháp vụ cho biết đến lúc cần xác nhận mất quốc tịch cũ, nộp hồ sơ xin thôi quốc tịch Việt Nam, kèm giấy xác nhận đang xin nhập tịch Nhật.
- Nhận quyết định cho thôi của Chủ tịch nước, nộp bản sao cho Cục Pháp vụ.
- Quyết định nhập tịch được công bố trên công báo; bạn làm thủ tục lập hộ tịch và nhận hộ chiếu Nhật.
Rủi ro nằm giữa bước 5 và 6: bạn đã không còn là công dân Việt Nam nhưng chưa phải công dân Nhật. Nếu hồ sơ Nhật bị từ chối vào lúc này, bạn có thể thành người không quốc tịch. Hỏi kỹ cán bộ Cục Pháp vụ về thời điểm nộp giấy thôi, và đừng đi nước ngoài trong giai đoạn này.
Sau khi thôi quốc tịch Việt Nam, còn lại gì?
| Việc | Còn quốc tịch Việt Nam | Đã thôi, mang quốc tịch Nhật |
|---|---|---|
| Vào Việt Nam | Bằng hộ chiếu Việt Nam | Công dân Nhật được miễn thị thực ngắn ngày; người gốc Việt có thể xin giấy miễn thị thực 5 năm |
| Nhà đất ở Việt Nam | Như mọi công dân | Người gốc Việt định cư ở nước ngoài có quyền sở hữu nhà ở theo luật nhà ở, đất đai, nhưng thủ tục chứng minh gốc Việt phức tạp hơn |
| Thừa kế | Như mọi công dân | Vẫn được thừa kế; với nhà đất áp dụng quy định cho người gốc Việt |
| Trở lại quốc tịch Việt Nam | — | Có thể xin, nhưng khi đó tự động mất quốc tịch Nhật vì tự nguyện nhận quốc tịch khác |
So sánh hai luật
| Điểm | Nhật Bản | Việt Nam |
|---|---|---|
| Nguyên tắc | Một quốc tịch, gần như tuyệt đối | Một quốc tịch, có ngoại lệ do Chủ tịch nước cho phép |
| Nhận quốc tịch nước khác | Tự động mất quốc tịch Nhật | Không tự động mất |
| Thời gian nhập tịch | 5 năm | 5 năm thường trú |
| Cơ quan quyết định | Bộ trưởng Tư pháp | Chủ tịch nước |
| Song tịch từ nhỏ | Phải chọn trước 20 tuổi hoặc trong 2 năm | Không buộc chọn |
Hai nước giống nhau ở chỗ đều tuyên bố nguyên tắc một quốc tịch, nhưng khác ở cách thi hành: Nhật tự động tước, Việt Nam để người dân tự chủ động xin thôi. Chính khác biệt đó buộc người Việt nhập tịch Nhật phải làm thủ tục ở cả hai đầu.
Kinh nghiệm thực tế
- Giấy tờ Việt Nam cũ như sổ hộ khẩu đã bị bỏ từ năm 2023; hãy xin giấy xác nhận thông tin cư trú hoặc trích lục hộ tịch thay thế, dịch sang tiếng Nhật.
- Đóng đủ bảo hiểm hưu trí và y tế quốc dân trong những năm gần nhất; thiếu đóng là lý do bị yêu cầu bổ sung hoặc từ chối.
- Vi phạm giao thông nhỏ nhiều lần cũng được tính vào tư cách đạo đức.
- Tên mới: chọn sao cho dễ đối chiếu với tên Việt trên giấy tờ cũ, giữ quyết định nhập tịch để chứng minh cùng một người khi làm việc ở Việt Nam.
Muốn giữ quốc tịch Việt Nam mà vẫn có hộ chiếu mạnh?
Nhập tịch Nhật đồng nghĩa với việc bỏ quốc tịch Việt Nam, điều nhiều gia đình chưa sẵn sàng. Viking Global Group – Quốc Tịch Toàn Cầu (quoctich.com) giúp bạn so sánh với các nước cho song tịch, tính phương án quốc tịch thứ hai hợp pháp mà vẫn giữ được quốc tịch Việt Nam.
Hotline/Zalo: +849.219.219.88 · Email: [email protected]
Câu hỏi thường gặp
Nhập quốc tịch Nhật có được giữ quốc tịch Việt Nam không?
Không. Nhật yêu cầu bạn mất quốc tịch cũ, nên người Việt phải xin thôi quốc tịch Việt Nam và được Chủ tịch nước cho phép trước khi quyết định nhập tịch có hiệu lực.
Quốc tịch Nhật tiếng Anh là gì?
Là "Japanese nationality"; mục quốc tịch ghi "Japanese" hoặc "Japan", mã JPN.
Lấy chồng Nhật bao lâu thì nhập tịch được?
Sau 3 năm cư trú ở Nhật, hoặc khi đã kết hôn 3 năm và cư trú ở Nhật ít nhất 1 năm. Bạn vẫn phải bỏ quốc tịch Việt Nam.
Con lai Việt – Nhật có được giữ hai quốc tịch không?
Được tới tuổi trưởng thành. Theo luật Nhật, bé phải chọn một quốc tịch trước 20 tuổi; luật Việt Nam không buộc chọn.
Đã thôi quốc tịch Việt Nam có xin lại được không?
Có thể xin trở lại quốc tịch Việt Nam theo luật, nhưng khi đó bạn sẽ tự động mất quốc tịch Nhật vì tự nguyện nhận quốc tịch khác.
